Burgerschapsonderwijs organiseren en volgen in één dossier

Doelgericht, samenhangend en zichtbaar voor leerling, mentor en coördinator

Elke school geeft burgerschap op een eigen manier vorm. Met het Burgerschapsdossier van Apprentice richt je het burgerschapsonderwijs in met jullie eigen visie en opdrachten, en maak je de ontwikkeling van leerlingen zichtbaar.

  • Volledig in te richten met eigen opdrachten, materialen en vaardigheden
  • Ontwikkeling zichtbaar met rubrics en de Roos van Leary
  • Mentoren volgen hun klas, de coördinator houdt overzicht
  • Te combineren met LOB, CKV en levensvaardigheden
Leerlingen praten met elkaar in een klaslokaal.

Wat is burgerschapsonderwijs?

Burgerschapsonderwijs leert leerlingen de kennis, vaardigheden en houding die ze nodig hebben om actief en betrokken mee te doen in een democratische samenleving. Sinds 1 augustus 2021 zijn scholen in het basis-, voortgezet en speciaal onderwijs wettelijk verplicht om burgerschap doelgericht en samenhangend aan te bieden.

De wettelijke opdrachten in drie onderdelen

Icoon van een open boek met een lampje voor de inhoud van burgerschapsonderwijs

1. inhoud 

Wat leerlingen leren 

Kennis van en respect voor de basiswaarden van de democratische rechtsstaat: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Plus de sociale en maatschappelijke vaardigheden om daarnaar te handelen.

Icoon van twee mensen met een vinkje voor een veilige en democratische schoolcultuur

2. schoolcultuur

Hoe de school werkt 

De school is een oefenplaats. Leerlingen ervaren de basiswaarden in de omgang met elkaar en kunnen er actief mee oefenen, in een sociaal veilig klimaat.

Icoon van puzzelstukjes die samen de vorm van burgerschapsonderwijs laten zien

3. vorm 

Hoe je het aanbiedt 

Doelgericht, samenhangend en herkenbaar. Leerlingen, ouders en de inspectie moeten kunnen zien wat de school wil bereiken en hoe.

1 aug 2021

De burgerschapsopdracht wordt aangescherpt. Scholen moeten burgerschap doelgericht en samenhangend aanbieden.

1 aug 2027

De nieuwe kerndoelen burgerschap van SLO worden in de wet opgenomen. Scholen mogen er nu al mee werken.

  aug 2031

De kerndoelen moeten ingevoerd zijn. Daarna houdt de inspectie er toezicht op.

Overzicht van leerlingdossiers in het Burgerschapsdossier van Apprentice

Burgerschapsonderwijs organiseren met Apprentice

In het Burgerschapsdossier richt je de leerlijn in zoals jullie school dat wil: met eigen materialen, uitleg, opdrachten en vaardigheden. Werk je met een methode, zoals WHY van Creathlon, dan zet je die er gewoon in.

Leerlingen maken opdrachten en reflecteren in hun dossier. Mentoren volgen de voortgang van hun klas en de burgerschapscoördinator ziet hoe de hele school ervoor staat. Zo wordt burgerschap herkenbaar voor leerlingen en aantoonbaar voor de school.

Icoon van een checklist op een klembord voor de coördinator

Coördinator

Zet de lijn uit

Richt de leerlijn in, zet opdrachten en materialen klaar voor de mentoren en heeft overzicht over alle klassen en leerjaren.

Icoon van twee mensen met een tekstballon voor het gesprek tussen mentor en leerling

Mentor

Volgt de klas

Ziet per leerling welke opdrachten af zijn, geeft feedback en beoordeelt met rubrics. Gebruikt het dossier in het mentorgesprek.

Icoon van een persoon met een ster voor de leerling

Leerling

Bouwt een eigen dossier

Maakt opdrachten, uploadt bewijs in elk bestandstype en reflecteert op de eigen ontwikkeling. Alles komt op de persoonlijke tijdlijn.



De Roos van Leary met de assen boven-onder en tegen-samen en acht gedragingen, van leidend en helpend tot opstandig en aanvallend

Burgerschapsvaardigheden zichtbaar met rubrics en de Roos van Leary

Burgerschap gaat niet alleen over kennis, maar ook over hoe leerlingen met anderen omgaan. Daarom beoordeel je vaardigheden met rubrics in plaats van met een cijfer. Uit die scores bouwt het dossier een Roos van Leary op.

  • De roos laat zien hoe een leerling zich opstelt in samenwerking en gesprek.
  • Een concreet startpunt voor het mentorgesprek over de eigen ontwikkeling.
  • Vaardigheden staan op de persoonlijke tijdlijn, ook na het schooljaar.

Burgerschap in samenhang met LOB, CKV en levensvaardigheden

Burgerschap raakt aan meer dan één vak. Omdat alle modules in dezelfde leeromgeving staan, verbind je burgerschap met andere onderdelen van de ontwikkeling van leerlingen. Zo werk je toe naar de samenhang die de wet vraagt.

LOB

LOB-dossier

Loopbaanoriëntatie en burgerschap naast elkaar in één omgeving. 

Naar het LOB-dossier

CKV

Cultuurdossier

Culturele activiteiten en reflecties naar burgerschap

Naar het Cultuurkaart-dossier

Welzijn

Levensvaardigheden

Sociale en emotionele vaardigheden die aansluiten op burgerschap. 

Naar levensvaardigheden

Alles samen

Persoonlijke tijdlijn

Alle ervaringen en vaardigheden van de leerling op één tijdlijn. 

Naar de Persoonlijke tijdlijn

Logo Creathlon, maker van de burgerschapsmethode WHY

Burgerschapsmethode WHY van Creathlon, direct in Apprentice

De WHY-methode van Creathlon combineert burgerschap, maatschappijleer, levensbeschouwing, filosofie en persoonlijke ontwikkeling. De lessen sluiten aan bij de belevingswereld van jongeren en zijn inzetbaar op alle niveaus van het voortgezet onderwijs.

Omdat WHY volledig is geïntegreerd in Apprentice, komen lesmateriaal, voortgang en inzichten direct in het Burgerschapsdossier. Meer over de WHY-methode

Veelgestelde vragen over burgerschap

Wat is burgerschapsonderwijs precies?

Burgerschapsonderwijs is het onderwijs waarin leerlingen kennis, vaardigheden en houding ontwikkelen om actief en democratisch deel te nemen aan de samenleving. Het is sinds 1 augustus 2021 een wettelijke opdracht voor scholen in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs, gericht op actief burgerschap en sociale cohesie. Scholen zijn vrij om hun eigen invulling te kiezen, zolang ze voldoen aan de wettelijke minimumeisen.

Wat zijn de basiswaarden van burgerschapsonderwijs?

De wet noemt drie basiswaarden van de democratische rechtsstaat: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Leerlingen leren deze waarden kennen, respecteren en in de praktijk toepassen, bijvoorbeeld door mee te denken over democratische besluitvorming, diversiteit en maatschappelijke dilemma's.

Wat zijn de nieuwe kerndoelen burgerschap en wanneer gaan ze in?

SLO heeft in opdracht van het ministerie van OCW nieuwe kerndoelen voor burgerschap opgesteld. Ze worden per 1 augustus 2027 in de wet opgenomen. Scholen hebben tot augustus 2031 om ze in te voeren, en mogen er nu al mee werken. Daarna houdt de inspectie toezicht op de nieuwe kerndoelen.

Hoe controleert de onderwijsinspectie of een school aan de burgerschapsopdracht voldoet?

De inspectie kijkt of het burgerschapsonderwijs doelgericht, samenhangend en herkenbaar is, of de basiswaarden zichtbaar en oefenbaar zijn voor leerlingen, en of de school een veilig klimaat biedt. Op het monitoren van wat leerlingen leren, houdt de inspectie voorlopig stimulerend toezicht: daar volgen nog geen herstelopdrachten. Toch is het verstandig om nu al zicht te hebben op de ontwikkeling van leerlingen.

Moet burgerschapsonderwijs beoordeeld worden met een cijfer?

Nee, de wet schrijft geen cijfer voor. Scholen bepalen zelf hoe ze de ontwikkeling van burgerschapscompetenties in beeld brengen, bijvoorbeeld met een portfolio, rubrics of een ander instrument, zolang de gegevens een valide en betrouwbaar beeld geven van wat leerlingen hebben geleerd.

Hoe maak je burgerschapsonderwijs aantoonbaar?

Door vast te leggen wat leerlingen doen en leren. Bijvoorbeeld in een portfolio of dossier, waarin opdrachten, reflecties en beoordelingen met rubrics bij elkaar staan. Zo laat je per leerling, klas en leerjaar zien welke doelen aan bod zijn gekomen en hoe leerlingen zich ontwikkelen.

Welke thema's horen bij burgerschapsonderwijs op het voortgezet onderwijs?

Veelvoorkomende thema's zijn de werking van de democratische rechtsstaat, omgaan met diversiteit en inclusie, feiten en meningen onderscheiden (mediawijsheid), mensenrechten en internationale samenwerking, en ethische dilemma's rond bijvoorbeeld werk, consumptie en milieu. Scholen combineren dit vaak met oefenen in het innemen en beargumenteren van een standpunt.

Hoe combineer je burgerschap met vakken zoals CKV en LOB?

Burgerschap raakt vaak dezelfde vaardigheden als CKV (reflecteren op cultuur en identiteit) en LOB (reflecteren op eigen waarden en keuzes). Door deze vakken te koppelen op één tijdlijn of in één portfolio, ontstaat een integrale aanpak waarin leerlingen hun ontwikkeling in samenhang laten zien in plaats van los per vak.

Burgerschapsonderwijs op jullie school zichtbaar maken?

We kijken graag met je mee. Samen bespreken we hoe jullie burgerschap nu vormgeven, en hoe het Burgerschapsdossier daarbij past. Met jullie eigen opdrachten, de WHY-methode of allebei.